Quy hoạch chiếu sáng hợp lý

Trong môi trường đô thị ngày nay, có ba loại chiếu sáng ngoại thất: chiếu sáng công năng ở đường phố và không gian công cộng, chiếu sáng trang trí - mỹ thuật các công trình, chiếu sáng lễ hội. Một đô thị phát triển sẽ có đủ các loại hình kể trên. Thành phố Hồ Chí Minh có lẽ là địa phương đi đầu cả nước về độ nhạy cảm với chiếu sáng đô thị và “văn hóa ánh sáng nhân tạo”, có sự kết hợp thường xuyên giữa ba mảng chiếu sáng vừa nêu.

Ô nhim ánh sáng

Đèn chiếu sáng phải tạo tiện nghi thị giác cho những khu vực được chiếu sáng. Chống chói lóa, hạn chế xung đột giữa ánh sáng đường phố và ánh sáng quảng cáo... nên là mục tiêu lớn của cơ quan chức năng.

Một lề đường có độ phản quang quá cao, một khu thương mại có nhiều luồng sáng quét ngang dòng xe cộ, một màn hình quảng cáo loại “siêu sáng” đặt gần vòng xoay... có thể gây hại nhiều hơn là mang lại lợi ích cho người tham gia giao thông. Một thành phố phát triển nóng như TP.HCM đang phải đối phó với nạn “ô nhiễm ánh sáng” mà nhiều chuyên gia bắt đầu nói đến.

Cnh quan và phương tin công cng


Mặt phố trồi ra thụt vào quá nhiều tạo độ phủ bóng mạnh cũng làm giảm độ đồng đều sáng trên lề đường, khiến người đi bộ có cảm giác thiếu an toàn. Khi không có trụ mang dành riêng, việc các bộ đèn đường phải “tá túc” trên trụ cáp của điện lực cũng khiến cho khoảng cách giữa các điểm sáng khó đảm bảo tiêu chuẩn thiết kế chiếu sáng đô thị, từ đó khiến nhà quản lý phải thỏa hiệp bằng những biện pháp đôi khi gây tác dụng phụ (tăng công suất bóng đèn, tạo chói lóa cục bộ).Ánh sáng phải phù hợp với bối cảnh đô thị mà nó phục vụ. Cây cối, mặt phố, trụ đèn... đều có ảnh hưởng nhất định đến hệ thống chiếu sáng công cộng. Ai đi ngoài đường phố Hà Nội hoặc Hải Phòng đều có thể nhận thấy rằng về đêm, độ đồng đều sáng trên một số đường phố không đảm bảo. Lẽ đơn giản là cây xanh đô thị được chọn là những loại có cao độ hạn chế và phân nhánh sớm khoảng 3-5m cách mặt đất, khiến các bộ đèn đường nằm gọn trong vùng bao phủ của tán lá cây.

Cũng phải nói đến ảnh hưởng ngược lại của đèn đường đối với nhà dân, mà nhiều người xem nhẹ thậm chí bỏ qua. Đó là trường hợp các bộ đèn đường thế hệ cũ có chụp kính dạng cầu lồi, tạo độ khúc xạ khiến ánh sáng hắt ngược lên phần không gian phía trên gây nhiễu sáng cho nhà hai bên đường, thay vì tập trung ánh sáng xuống phía dưới.

Quy hoch chiếu sáng

Tại các thành phố tiên tiến, người ta quy hoạch sao cho có sự hài hòa giữa các loại chiếu sáng (công cộng, thương mại, sinh hoạt, lễ hội). Mục tiêu chính là hạn chế xung đột/ô nhiễm ánh sáng, tôn tạo kiến trúc/cảnh quan, thúc đẩy hoạt động kinh tế - du lịch, tăng thu nhập cho địa phương.

Bài toán năng lượng

Bình quân, chiếu sáng đô thị, kể cả chiếu sáng sinh hoạt, chiếm 15% điện tiêu thụ hàng tháng của một thành phố. Đây là một con số không nhỏ kể cả đối với các đô thị lớn như TP.HCM hay Hà Nội. Tại TP.HCM, chiếu sáng đường phố và ngõ hẻm ngốn mỗi tháng 10 tỉ đồng tiền điện, tức 120 tỉ đồng/năm.

Do vậy tiết kiệm điện trong chiếu sáng không phải khẩu hiệu để hô cho vui, mà là yêu cầu cấp thiết để giảm gánh nặng ngân sách địa phương và giảm áp lực lên nguồn cấp điện quốc gia.

Ngoài việc tăng cường sử dụng nguồn sáng có hiệu suất cao, chú trọng tăng hệ số phát sáng hữu ích cũng là điều cần làm mà không tốn nhiều chi phí. Đi dọc các con đường có cảnh quan đẹp tại nhiều thành phố Việt Nam, chúng ta dễ dàng nhận thấy đèn trang trí dạng chóa cầu rất phổ biến. Loại đèn này tạo cảm giác gần gũi và phủ sáng đều cảnh quan. Vấn đề là chóa cầu tròn thường không tập trung ánh sáng vào nơi cần chiếu, mà phát quang theo đủ mọi hướng (60-70% ánh sáng phát lên trên cao).

Trong đa số trường hợp, điều này hoàn toàn không cần thiết. Với dạng thức phổ biến là chùm 4-5 bóng, mỗi công viên dễ dàng có 10-20 trụ chóa cầu (40-100 bóng), mỗi con đường dễ dàng có gấp đôi số lượng đó. Rõ ràng các đô thị Việt Nam đang phung phí năng lượng cho kiểu chiếu sáng dành cho lá cây và chim chóc như thế. Đó là chưa nói đến khả năng gây chói của đèn chóa cầu, vì chúng thường được gắn ở cao độ 3-4m cách mặt đất, tức là nằm gọn trong góc chói đối với người lái xe.


Ti
ết kim đin và độ nhy th giácNgoài ra, những đèn chiếu cực mạnh mà người ta quen gọi là đèn laser - thật ra chỉ là loại có công suất rất cao (7-21 kW) kết hợp chóa phản quang cực sâu (< 2°) - dùng tràn lan ngoài trời tại các điểm vui chơi giải trí là ví dụ điển hình về lãng phí năng lượng: phóng ánh sáng “lên mây” nhằm lôi kéo sự chú ý của công chúng. Kiểu chiếu sáng “phòng không” này tại các nước châu Âu chỉ được sử dụng vào các dịp lễ hội hoặc sự kiện lớn.

Tuy nhiên, tiết kiệm điện năng trong chiếu sáng không phải là bài toán thuần túy số học kiểu: bật đèn lúc mấy giờ - tắt lúc mấy giờ hoặc bật mấy cái đèn - tắt mấy cái đèn, bởi lẽ nếu chỉ suy luận đơn giản như thế thì nên tắt đèn toàn hệ thống để có mức tiết kiệm 100%. Nhà quản lý phải tính đến sự tương quan giữa điện năng tiêu thụ với an toàn giao thông và sinh hoạt của dân chúng, đặc biệt là trước tình hình xe ngày càng đông, phố ngày càng chật chội như hiện nay.

Tại châu Âu, người ta quy định rất rõ chẳng hạn mức độ chiếu sáng cần thiết vào lúc giao thời giữa ngày và đêm, vì lúc đó mắt người chuyển từ cái nhìn ban ngày (vision diurne) sang cái nhìn ban đêm (vision nocturne). Sự thay đổi hoạt động cho nhau của các nhóm tế bào cảm quang hình nón và hình gậy trên võng mạc của mắt đòi hỏi phải có thời gian thích nghi, và ánh sáng đường phố cần tạo thuận lợi cho sự chuyển đổi này nhằm hạn chế bớt tai nạn giao thông do những người lái xe mệt mỏi vào cuối ngày làm việc gây ra.

Ở Việt Nam, biện pháp “bật đèn trễ nửa giờ, tắt đèn sớm nửa giờ” khiến cho nhiều đoạn phố, đông xe cộ nhưng không có cửa hiệu ven đường, chìm trong tối suốt cả giờ đồng hồ trong khoảng từ 18 đến 19 giờ. Khi đó, ánh đèn pha loang loáng ngang mặt sẽ khiến người lái xe mất tập trung vào phần đường trước mặt và xác suất gây tai nạn giao thông sẽ cao hơn.

 

Theo LÊ CÔNG TUN KITDoanh nhân Sài Gòn Cui tun

 

Các tin cùng chủ đề